چینه شناسی

ژوراسیک زاگرس :

 رسوبات ژوراسیک زیرین زاگرس (لیاس) به صورت شیل های سبز رنگ و دولومیت های قلوه ایی است که به طرف بالا به دولومیت قهوه ای رنگ ، سیلت و تناوب آهک و رس است . به طور کلی بیشتر رسوبات لیاس نواحی فارس شامل دولومیت ، شیل و ماسه سنگ است که در قسمت بالایی حاوی آهکهای رسی با رخساره ی دریایی است. .

* دنباله رسوبات ژوراسیک در شمال غرب دامنه شمالی کوه سورمه بخوبی بیرون زدگی دارد، که تناوبی از رسوبات آهک دولومیتی و دولومیت را تشکیل می دهد.

* به طور کلی در نواحی فارس و بخش شمال شرقی خوزستان و لرستان ، ژوراسیک با رخساره ی کربناتی و کم عمق دریا مشخص است در حالی که در جنوب غرب لرستان و خوزستان به شیل های سیاه رنگ و بالاخره رسوبات تبخری تبدیل می گردد.

* ژوراسیک پایانی در نواحی فارس از نوع ساحلی و با رسوبات انیدریت (به ضخامت 45 متر) مشخص است.

  رخساره های ژوراسیکی زاگرس به عنوان بخشی از نهشته های دریایی تتیس جوان در مقایسه دیگر نواحی ایران در شرایط رسوبی به طورکامل متفاوت است . این رخساره ها به سه دسته تقسیم میشود :

رخساره های کم ژرفای تبخیری در استان لرستان و نزدیک عراق .

رخنمون های ژرف کربناتی که در زاگرس چین خورده بویژه سکوی فارس.

رخساره های ژرف کربناتی – رادیولاریتی که معرف بخش های ژرف زاگرس رورانده بویژه در دو ناحیه نیریز و کرمانشاه به صورت فلس های رانده شده نابرجا رخنمون دارد

 ژوراسیک در ناحیه لرستان : در لرستان و شمال فروافتادگی دزفول سنگهای ژوراسیک پایین رخساره کم ژرفا و تبخیری دارد . نهشته های تبخیری کلوئیدی ژوراسیک پایینی لرستان شامل سه سازند عدایه، موس و علن است . (در چاه شماره 1 تاقدیس امام حسین – شرق قصر شیرین ).

رسوبات ژوراسیک میانی لرستان بیشتر از نوع شیل و سنگ آهک های متعلق به حوضه های رسوبی با ژرفای متوسط است که سازند سَر گَلو نام دارد . در لرستان با پیشروی دوباره ی دریای ژوراسیک بالا ، ردیفی از سنگهای متورق جلبک دار به نام سازند نجمه بر جای گذاشته است . آخرین واحد سنگ چینه ایی ناحیه لرستان ، نهشته های گچی همراه با لایه های ناچز ازشیل خاکستری به نام سازند گوتنیا است که برقراری حوضه های تبخیری و پسروی دریای ژوراسیک را نشان می دهد .

ژوراسیک در ناحیه فارس و جنوب فروبار (فرورفتگی) دزفول رسوبات لیاس از نوع شیل های سیلتی – سنگ آهک و دولومیت به نام سازند نیریز است . وجود موج نقش ، ترکهای گلی ،استروماتولیتهای آهکی و انیدریت نشانگر محیطهای رسوبی از نوع کم ژرفا و یا محیط های پهنه کشندی است .

در ناحیه فارس از اواخر لیاس و در زمان ژوراسیک میانی نهشت ردیف های کربنات دریایی به نام سازند سورمه آغاز شده که به ظاهر بدون هیچ گنه ایست رسوبی تا اوایل اشکوب تیتونین ادامه یافته است . در ژوراسیک پسین ژرفای حوضه ی فارس به شدت کاهش یافته به سانی که رخساره های کربناتی سازند سورمه با اندریت های هیث پوشیده شده می شود .

در زاگرس مرتفع سنگ های ژوراسیکی بخشی از یک مجموعه رسوبی ژرف با تغییرات سنی از تریاس تا کرتاسه پسین هستند . در ناحیه نیریز به این سنگها سازند پیچاکون (پیچَلون)گفته شده که مجموعه ای از رسوبات مارنی سیاه رنگ ، سنگ آهک سیلیسی ائولیتی و رادیولاریت است .

در ناحیه کرمانشاه سنگ های مورد نظر شامل رادیولاریت های کرمانشاه ، سنگ آهک بیستون و افیولیتهای صحنه – هرسین است . در هر دو ناحیه سنگ های یاد شده به صورت فلس های رورانده هستند اگر چه تشکیل این سنگها به احتمال در ژرفای حاشیه شمال خاوری (شقی) زاگرس (بلند زاگرس ) بوده ولی تشکیل آنها در زون سنندج – سیرجان و رانده شدن آنها بر روی لبه صفحه زاگرس همچنان امکان پذیراست.

 با شرحی که در مورد رسوب گذاری ژوراسیک در زاگرس ذکر گردید چنین نتیجه می شود که پس از رسوبگذاری لیاس ته نشینی رسوبات دریایی با ضخامت نسیتا زیاد در طی ژوراسیک و کرتاسه زیرین انجام پذیرفته که ضمنا حاکی از حالت فرونشینی حوضه زاگرس است. حرکات ژوراسیک پایانی در این منطقه اهمیت کمتری داشته به نحوی که منحصرا موجب پسروی کوتاه مدت دریا و نتیجتا پیدایش لایه های انیدریتی شده است.